بیماری آدیسون

تعریف و علت‌شناسی

بیماری آدیسون (Addison’s Disease) یا نارسایی اولیه آدرنال یک اختلال نادر در عملکرد غدد فوق کلیوی است که منجر به کاهش تولید کورتیزول و آلدوسترون می‌شود.

این بیماری معمولاً ناشی از تخریب خودایمنی غدد فوق کلیوی است اما می‌تواند در اثر عفونت‌ها (مانند سل)، خونریزی‌های آدرنال، متاستازهای بدخیم یا اختلالات ژنتیکی نیز ایجاد شود.

پاتوفیزیولوژی

در این بیماری، تخریب قشر آدرنال باعث کاهش تولید هورمون‌های گلوکوکورتیکوئیدی (کورتیزول) و مینرالوکورتیکوئیدی (آلدوسترون) می‌شود.
کاهش کورتیزول منجر به کاهش قند خون، ضعف و افت فشار خون می‌شود، در حالی که کاهش آلدوسترون باعث عدم تعادل الکترولیت‌ها (هیپوناترمی و هیپرکالمی) می‌گردد.

علائم بالینی

خستگی مزمن و ضعف عضلانی
کاهش وزن و بی‌اشتهایی
افت فشار خون ارتواستاتیک (سرگیجه و غش هنگام ایستادن)

هیپرپیگمانتاسیون (تیره شدن پوست)، به‌ویژه در چین‌های پوستی و مخاط‌ها

هوس مصرف نمک به دلیل از دست رفتن سدیم
هیپوگلیسمی (افت قند خون)

دردهای شکمی، تهوع و استفراغ

تشخیص

تشخیص بیماری آدیسون بر اساس علائم بالینی و تست‌های هورمونی انجام می‌شود:

کاهش سطح کورتیزول سرم

افزایش سطح ACTH پلاسما (در نارسایی اولیه آدرنال)

عدم افزایش کورتیزول پس از تست تحریک ACTH

عدم تعادل الکترولیت‌ها (هیپوناترمی و هیپرکالمی)

درمان

جایگزینی گلوکوکورتیکوئیدها: هیدروکورتیزون داروی اصلی برای جایگزینی کورتیزول است. پردنیزون یا دگزامتازون نیز در برخی بیماران استفاده می‌شود.

جایگزینی مینرالوکورتیکوئیدها:

فلودروکورتیزون برای جبران کمبود آلدوسترون تجویز می‌شود.

مدیریت بحران آدرنال: در شرایط استرس‌زا (عفونت، جراحی، تروما)، دوز گلوکوکورتیکوئیدها باید افزایش یابد تا از بحران آدرنال جلوگیری شود.

نکات مهم در مدیریت بیمار

آموزش بیماران: بیماران باید درباره افزایش دوز دارو در شرایط استرس‌زا و نشانه‌های بحران آدرنال آگاهی داشته باشند.

پایش فشار خون و الکترولیت‌ها برای جلوگیری از عوارض مرتبط با کمبود آلدوسترون.

همراه داشتن دستبند پزشکی که نشان دهد بیمار مبتلا به نارسایی آدرنال است، برای اقدامات اورژانسی در شرایط بحرانی.