ELISA یک روش ایمونولوژیک است که برای شناسایی و اندازه‌گیری دقیق مواد خاص مانند پروتئین‌ها، آنتی‌بادی‌ها، آنتی‌ژن‌ها و هورمون‌ها در نمونه‌های زیستی (مانند خون یا مایعات بدن) استفاده می‌شود. در این روش، از یک آنزیم که به آنتی‌بادی یا آنتی‌ژن متصل است به عنوان نشانگر برای تولید سیگنال قابل اندازه‌گیری استفاده می‌شود.

مراحل اصلی در ELISA:

1. ثابت‌سازی آنتی‌ژن یا آنتی‌بادی:

آنتی‌ژن یا آنتی‌بادی مورد نظر روی سطح یک صفحه میکروتیتر (معمولاً پلاستیکی) متصل می‌شود.

2. اضافه کردن نمونه:

نمونه مورد آزمایش (مانند سرم یا پلاسما) به چاهک‌های صفحه اضافه می‌شود تا مولکول هدف (آنتی‌ژن یا آنتی‌بادی) به عنصر ثابت‌شده متصل شود.

3. شستشو:

برای حذف مواد غیرمتصل، چاهک‌ها شستشو داده می‌شوند.

4. افزودن آنتی‌بادی کونژوگه با آنزیم:

آنتی‌بادی نشاندار شده با آنزیم به مولکول هدف متصل می‌شود.

5. افزودن بستر آنزیمی (Substrate):

آنزیم، بستر شیمیایی را به یک محصول رنگی تبدیل می‌کند که میزان آن متناسب با غلظت ماده هدف است.

6. اندازه‌گیری:

شدت رنگ تولید شده با استفاده از دستگاه اسپکتروفتومتر یا الیزا ریدر اندازه‌گیری می‌شود.

انواع ELISA:

1. ELISA مستقیم (Direct ELISA):

از یک آنتی‌بادی نشاندار برای شناسایی آنتی‌ژن استفاده می‌شود.

2. ELISA غیرمستقیم (Indirect ELISA):

ابتدا آنتی‌ژن به آنتی‌بادی اولیه متصل می‌شود و سپس آنتی‌بادی ثانویه نشاندار اضافه می‌شود.

3. ELISA ساندویچی (Sandwich ELISA):

آنتی‌ژن بین دو آنتی‌بادی به دام می‌افتد.

4. ELISA رقابتی (Competitive ELISA):

رقابت بین آنتی‌ژن موجود در نمونه و آنتی‌ژن نشاندار برای اتصال به آنتی‌بادی.

کاربردهای ELISA:

1. تشخیص بیماری‌ها:

شناسایی آنتی‌ژن‌ها یا آنتی‌بادی‌های مرتبط با عفونت‌ها (مانند HIV، هپاتیت).

2. اندازه‌گیری هورمون‌ها:

مانند انسولین یا هورمون‌های تیروئید.

3. تحقیقات زیست‌شناسی:

اندازه‌گیری پروتئین‌ها و بررسی برهم‌کنش‌های زیستی.

4. کنترل کیفی:

بررسی وجود آلاینده‌ها یا مواد خاص در غذاها و داروها.

ELISA یکی از تکنیک‌های دقیق و حساس برای آنالیز مولکول‌های زیستی است که در تحقیقات، تشخیص‌های پزشکی و کاربردهای صنعتی به‌طور گسترده‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد.